In de kijker

Een 10 cm lang metalen buisje. Archeologie Delft trof het aan ter hoogte van de noordelijke toerit van de spoortunnel. Een kogelhuls misschien? Na voorzichtig reinigen bleek aan beide uiteinden een glazen plaatje bevestigd. Zo’n bijzonder object vraagt om nader onderzoek.

In Museum Boerhaave, in Leiden, is de kijker met de grootst mogelijke voorzichtigheid uit elkaar gehaald. De lenzen zijn gereinigd en geanalyseerd. Ze blijken alle kenmerken te hebben van een telescoop uit het begin van de 17e eeuw. Ook de opstelling van de lenzen komt overeen met een vroege telescoop, met een vaste vergroting van ongeveer vijf keer. De behuizing is vervaardigd uit fraai afgewerkt, ijzeren plaatwerk, dat met veel zorg is gemaakt en is voorzien van een afdekkapje.

Noviteit
Telescopen, waarschijnlijk een Nederlandse uitvinding, waren in de vroege zeventiende eeuw een noviteit. De oudste bestaande telescoop, uit 1609, behoorde Galileo Galilei toe. Hij was de eerste die er wetenschappelijke waarnemingen mee deed. Tot die tijd zag men er vooral het militaire nut van in. Christiaan Huygens zette de wetenschappelijke traditie voort. Met zijn eerste telescoop, bouwjaar 1655, ontdekte hij Titan, een maan bij Saturnus.

Museumstuk
Specialisten concluderen dat de gevonden kijker nog ouder is. De oudste telescoop van Nederland is dus in Delft gevonden en… hij is er hoogstwaarschijnlijk ook gemaakt, namelijk in het atelier van instrumentenmaker Evert Harmsz. Is hij ook in Delft te zien? Jazeker, op een steenworp afstand van de vindplaats, in Museum Prinsenhof.